5 ศัพท์ควรรู้กับมือใหม่ Paperless Hospital

"สวัสดีพี่ ได้ข่าวโรงพยาบาลพี่เปลี่ยนเป็น paperless แล้วเหรอ เป็นไงบ้าง"

"ก็ดีนะ HIS อันใหม่ค่อนข้างครบแถมมี CDSS ด้วย พวกหมอก็เลยนิยมสั่งผ่าน CPOE น่ะ ทีมพยาบาลทีมเภสัชก็ฟอลโลวตามได้ อืม EMR ก็เปิดดูง่ายนะ แล้วก็มีเชื่อมกับ PHR ของเขตด้วย ทีมหลังบ้านก็สะดวกเลย"

"หา...ขออีกทีได้ไหม ฟังไม่รู้เรื่องเลยพี่!!"

เชื่อว่าหลายท่านคงเคยเจอเหตุการณ์แบบนี้ ในยุคที่โรงพยาบาลมุ่งหน้าสู่ paperless ระบบงานถูกปรับเปลี่ยนให้ดำเนินการผ่านระบบคอมพิวเตอร์เป็นส่วนใหญ่ บุคลากรทางการแพทย์คล้ายถูกพายุดิจิทัลโหมให้ก้าวเข้าสู่โลกเทคโนโลยีอย่างเลี่ยงไม่ได้ หลายครั้งเราไม่รู้ด้วยซ้ำว่าสิ่งตรงหน้านี้เรียกว่าอะไร

จินตนาการว่าอยู่ๆพรุ่งนี้เราจะเริ่มเป็น paperless hospital กันแล้ว เราควร "รู้จัก" อะไรบ้าง

วันนี้เราจะพาทุกท่านไปเรียนรู้ศัพท์พื้นฐานที่ไม่รู้ไม่ได้กันค่ะ

HIS คืออะไร

HIS หรือ Hospital Information System หมายถึง ระบบสารสนเทศโรงพยาบาล มีหน้าที่บริหารจัดการข้อมูลของระบบงานต่างๆในโรงพยาบาล ไม่ว่าจะเป็นระบบที่เกี่ยวข้องกับการรักษาพยาบาลโดยตรง ไปจนถึงระบบสนับสนุนที่ช่วยให้การรักษาพยาบาลดำเนินไปได้

เล่าอย่างเห็นภาพ HIS คือโปรแกรมตัวหนึ่ง ที่เมื่อเปิดโปรแกรมขึ้น...

หากเราเป็นแพทย์ เราอาจเรียกดูข้อมูลคนไข้ผ่านโปรแกรมดังกล่าว หรือลงข้อมูลที่เราเพิ่งตรวจพบใหม่ และสามารถสั่งการรักษาผ่านโปรแกรมนี้ได้

หากเราเป็นพยาบาล เราจะเห็นข้อมูลคนไข้ในหอผู้ป่วย เห็นคำสั่งการรักษาที่แพทย์เพิ่งสั่งเข้ามาใหม่ สามารถรับออเดอร์ผ่านโปรแกรมนี้ได้ และสามารถบันทึกการพยาบาลในโปรแกรมนี้ได้เช่นกัน

หากเราเป็นฝ่ายการเงิน เราสามารถเห็นข้อมูลค่าใช้จ่ายผู้ป่วยแต่ละราย สามารถทำการรับเงินจ่ายเงินผ่านโปรแกรมได้ และอาจส่งข้อมูลค่ารักษาพยาบาลไปยังต้นสิทธิ์เพื่อเรียกเก็บได้

อาจกล่าวได้ว่า HIS คือระบบปฏิบัติการร่มใหญ่ ที่ช่วยให้ข้อมูลซึ่งเกิดขึ้นจากการปฏิบัติงานไม่ว่าเราจะเป็นสาขาวิชาชีพใด สามารถ นำเข้า-รับส่ง-จัดเก็บ ได้อย่างสะดวกสบายภายใต้ร่มเงาเดียว

อันที่จริงไม่ว่าโรงพยาบาลของเราจะมี HIS หรือไม่ เนื้องานของเราก็เหมือนเดิมนะคะ เพียงแต่กระบวนการให้เนื้องานดำเนินไปได้อาจแตกต่างออกไป เนื่องจากมีระบบคอมพิวเตอร์เข้ามาช่วยนั่นเอง

CPOE คืออะไร

CPOE หรือ Computerized Provider Order Entry (บางแห่งอาจใช้ Computerized Physician Order Entry) หมายถึง ระบบสั่งการผ่านคอมพิวเตอร์

กล่าวอย่างเข้าใจง่าย เราพูดถึงการ"ออกออเดอร์และรับออเดอร์"แพทย์ผ่านระบบคอมพิวเตอร์นั่นเอง

เมื่อแพทย์ต้องการสั่งยา แพทย์ต้องเริ่มจากคีย์คำสั่งบน HIS จากนั้นคำสั่งจะถูกถ่ายทอดไปตามระบบสู่หน้าจอของทีมพยาบาลและห้องยา เมื่อห้องยาทราบก็จะรับออเดอร์จัดยา ตรวจสอบความปลอดภัยของการใช้ยา และปล่อยยาออกตามระบบ เมื่อพยาบาลทราบก็จะรับยา รับออเดอร์แพทย์ผ่านระบบ และบริหารยาให้ผู้ป่วยได้รับอย่างถูกต้อง

กระบวนการส่งต่อและรับคำสั่งการรักษาจะเกิดผ่านระบบคอมพิวเตอร์ทั้งหมด จากต้นน้ำได้แก่ตัวแพทย์ผู้ออกออเดอร์ ผ่านกลางน้ำเช่นเภสัชกร ไปจนถึงปลายน้ำเช่นพยาบาลผู้บริหารยา ทั้งหมดนี้เรียกว่า CPOE นั่นเอง

CPOE มิได้จำกัดเฉพาะการสั่งยา แต่รวมถึงคำสั่งการตรวจรักษาทั้งหมด

มีจุดน่าสนใจ สังเกตว่า CPOE ทำให้คนไม่จำเป็นต้องเขียน-คัดลอก-แกะลายมืออีกต่อไป Transcribing Error (ความเสี่ยงจากการคัดลอก)จึงหายไป ในโรงพยาบาลที่ใช้ CPOE อย่างครบวงแล้วจึงไม่พบ risk report ในลักษณะนี้อีก

CDSS คืออะไร

CDSS หรือ Clinical Decision Support System หมายถึง ระบบ"ช่วย"ตัดสินใจทางคลินิค

เพื่อความเข้าใจ เราลองดูตัวอย่างกันก่อน

แพทย์สั่งยาเบาหวานผ่าน CPOE หากเป็นระบบทั่วไปที่ไม่มี CDSS คำสั่งอาจพุ่งตรงสู่ห้องยา เภสัชกรจะทำการตรวจสอบความปลอดภัยจากการใช้ ในจังหวะนั้นเอง เภสัชกรสังเกตเห็น GFR ของผู้ป่วยต่ำเกินกว่าจะใช้ยาตัวนี้ได้ จึงทำการโทรศัพท์แจ้งแพทย์ แม้ได้เปลี่ยนยาในภายหลัง แต่ทั้งแพทย์ เภสัชกร และตัวผู้ป่วยเองก็เสียเวลาไปมาก

แต่สำหรับ HIS ที่ CPOE มีระบบ CDSS ติดตั้งอยู่ เรื่องราวอาจต่างออกไป

เมื่อแพทย์สั่งยาเบาหวานผ่าน CPOE ระบบ CDSS จะเริ่มทำงาน และในเสี้ยววินาทีนั้นระบบตรวจพบว่า GFR ล่าสุดของผู้ป่วยไม่สามารถใช้ยาเบาหวานตัวดังกล่าวได้ จึงทำการแจ้งเตือนผ่านหน้าจอแพทย์ในทันทีทันใด แพทย์ทำการเปลี่ยนยาแล้วเสร็จก่อนผู้ป่วยออกจากห้องตรวจ เภสัชกรแม้ไม่ทราบเรื่องนี้ แต่ก็ได้รับรายงาน risk report ประจำเดือนโดยระบบ HIS ในภายหลัง ทั้งแพทย์ เภสัชกร และผู้ป่วยใช้เวลาน้อยลง

CDSS หมายถึงระบบช่วยตัดสินใจทางคลินิคใดๆ ที่อาจเป็นได้ตั้งแต่ ระบบตรวจจับความปลอดภัยในการใช้ยา, ตัวช่วยคำนวณโดสยาในเด็ก, ชุดคำสั่งการตรวจ stroke fast tract, ไปจนถึงคำแนะนำตามแนวปฏิบัติที่โรงพยาบาลระบุไว้ โดยใช้ความได้เปรียบของเทคโนโลยีที่สามารถจดจำข้อมูลได้อย่างแม่นยำและไม่เหน็ดเหนื่อยมาเป็นตัวช่วย

แต่ละ HIS จากแต่ละโรงพยาบาล อาจมีรายละเอียดของ CDSS ที่แตกต่างกันไป HIS รุ่นใหม่ๆ มักเปิดช่องให้เราปรับปรุงแก้ไขให้เหมาะกับบริบทที่เปลี่ยนไปได้ รวมถึงอาจตั้งระดับของการแจ้งเตือน เพื่อไม่ให้เกิด alert fatigue ได้ด้วย

หากจะเทียบกับแบบดั้งเดิม CDSS คงเปรียบได้กับแผ่นป้ายโดสยาในเด็กที่เราติดไว้ข้างผนัง OPD กันลืม แต่เมื่อคำสั่งการรักษาไหลผ่านระบบคอมพิวเตอร์ทั้งหมด จึงเปิดโอกาสให้เราใช้เทคโนโลยีเข้าช่วยได้ ในอนาคตระบบ CDSS อาจมีลักษณะของ AI-driven CDSS ร่วมด้วย

EMR คืออะไร

EMR หรือ Electronic Medical Record หมายถึง เวชระเบียนอิเล็กทรอนิกส์

ความหมายของ EMR นั้นเข้าใจได้ไม่ยาก หมายถึงระบบจัดเก็บข้อมูลผู้ป่วยในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์ วิธีการเก็บข้อมูลผู้ป่วยเช่นนี้มีประโยชน์หลากหลาย ตั้งแต่การเรียกใช้ได้จากหลายจุดในคราวเดียว ผิดกับเวชระเบียนรูปเล่มที่ใช้ได้คราวละหนึ่งจุดบริการ หรือในด้านความปลอดภัย EMR สามารถจำกัดการเข้าใช้และเรียกดูบันทึกการเข้าใช้ ทำให้ความปลอดภัยสูงขึ้น นอกจากนี้การบันทึกข้อมูลโดยการพิมพ์หรือคีย์ข้อมูลเข้าระบบโดยตรง ยังมีประโยชน์ในด้าน"การบริหารจัดการข้อมูล"อีกด้วย

ซึ่งนี่ถือเป็นจุดสำคัญ

เราสามารถออกแบบ EMR ให้มีโครงสร้างการจัดเก็บข้อมูลเหมาะสำหรับการดึงใช้

เมื่อทีมระบาดวิทยาต้องการจำนวนผู้ป่วยรายโรคและอัตราตาย หรือเมื่อผู้บริหารต้องการจำนวนค่าใช้จ่ายรายโรคเฉลี่ยต่อคนต่อครั้ง หรือเมื่อกระทรวงสาธารณสุขต้องการข้อมูลตัวชี้วัดประจำ โครงสร้างการจัดเก็บข้อมูล EMR จะกลายเป็นจุดสำคัญ ว่าโรงพยาบาลนั้นๆจะสามารถสกัดข้อมูลได้เพียงใด

อย่างไรก็ดี มีข้อสังเกตสำคัญหนึ่ง การเขียนประวัติผู้ป่วยด้วยมือและแสกนเก็บในระบบอิเล็กทรอนิกส์ โดยนิยามแล้วอาจถือเป็น EMR รูปแบบหนึ่ง แต่ประโยชน์ในฐานะ"ข้อมูล"ที่พร้อมให้บริหารจัดการจะหายไป EMR ดังกล่าวจะกลายเป็นเพียงแฟ้มรวมภาพ ซึ่งนี่ถือเป็นข้อควรระวังอย่างยิ่ง

PHR คืออะไร

PHR หรือ Personal Health Record หมายถึง บันทึกข้อมูลสุขภาพส่วนบุคคล

โดยนิยามแล้ว PHR จะเป็นอะไรก็ได้ที่ช่วยให้ผู้ป่วยเข้าถึงข้อมูลสุขภาพของตน อาจเป็นสมุดประจำตัวผู้ป่วยที่ถือติดตัวไปมา และสามารถใช้เป็นข้อมูลประกอบการรักษาพยาบาลหากเกิดเหตุไม่คาดฝันได้

อย่างไรก็ดี กระทรวงสาธารณสุขได้เล็งเห็นความสำคัญของ PHR ในระบอิเล็กทรอนิกส์ ที่จะกลายเป็นช่องทางให้ประชาชนเข้าถึงข้อมูลการรักษาพยาบาลของตน ไม่ว่าข้อมูลจะเกิดขึ้นที่ใด และผู้ป่วยอยู่ที่ไหนก็ตาม  PHR จึงกลายเป็นหมุดหมายสำคัญที่วงการสาธารณสุขไทยกำลังจะก้าวไป

หาก HIS ถือเป็นร่มใหญ่ เป็นร่างกายให้ระบบโรงพยาบาล

CPOE ก็คล้ายแขนขาที่ร่างกายใช้ทำกิจกรรม โดยมี CDSS เป็นสมองส่วนวิเคราะห์ช่วยแนะนำเฝ้าระวัง มี EMR เป็นสมองส่วนความทรงจำ และมี PHR เป็นส่วนต่อขยายให้มีปฏิสัมพันธ์กับร่มที่ใหญ่กว่าในระดับประเทศต่อไป

ทั้งหมดนี้ก็เป็น 5 ศัพท์จำเป็นที่ควรรู้ สำหรับทั้งมือใหม่และมือเก๋าทุกท่านค่ะ

_____________________________________________________________________________________________________________________________________

CORTEX Hospital เป็น AI-Powered Hospital Information System ระบบปฏิบัติการร่มใหญ่ของโรงพยาบาล ที่ภายในประกอบด้วยระบบแกนกลางสำหรับบริหารโรงพยาบาล ระบบเวชระเบียนอิเล็กทรอนิกส์ ระบบสั่งการรักษา ระบบสนับสนุนการตัดสินใจทางคลินิก และอื่นๆอีกมากมาย โดยนำ AI มาช่วยสนับสนุนการทำงาน ทั้งลดภาระงานเอกสารซ้ำซ้อน ระบบป้องกันความผิดพลาด และ Patient safety รวมถึงระบบช่วยจัดการการเบิกจ่าย เพิ่มประสิทธิภาพการทำงาน และคืนเวลาให้บุคลากรทางการแพทย์ คืนเวลาให้ผู้ป่วย